Nederland distributieland moet slimmer worden
SLAGKRACHT VAN DE NEDERLANDSE LOGISTIEK
Een pleidooi voor Nederland als supply chain land
Nederland als logistieke regio was tot 1995 een onbetwiste toplocatie voor Amerikaanse en Aziatische bedrijven. Ook recent kozen grote bedrijven Samsung, Ricoh, Amgen en Ssangyong voor Nederland bij de vestiging van hun Europese distributiecentrum. De afgelopen tien jaar heeft Nederland concurrentie gekregen van Vlaanderen, maar ook van Wallonië, Noord-Frankrijk en Nord-Rhein Westphalen. In 2007 verscheen het rapport ‘De Logistieke Kracht van Nederland 2007’ van Nederland Distributieland. De Nederlandse regio’s Venlo, Maastricht en Rotterdam samen met de Belgische regio Luik zitten nog steeds in de kopgroep van vestigingsgebieden voor Europese magazijnen. Maar de commissie van Laarhoven kwam met andere conclusies. De concurrentiepositie in containeroverslag en het aantal nieuwe distributiecentra nemen volgens de commissie snel en meetbaar af…
Een hoge productiviteit
Nederland doet het op het eerste gezicht nog niet zo slecht in logistiek. In logistieke activiteiten zijn 600.000 mensen werkzaam. Logistiek levert een substantieel aandeel in de Nederlandse export; ongeveer zes miljard euro aan toegevoegde waarde. Een maatstaf om de prestaties te meten is de arbeidsproductiviteit in de sector transport en logistiek. Hoe hoger deze arbeidproductiviteit, hoe meer waarde een logistieke werknemer per uur creëert. Economische groei op de langere termijn is afhankelijk van verbetering van de arbeidsproductiviteit. McKinsey heeft in 2007 de arbeidsproductiviteit in de logistieke sector onderzocht, en hierbij de prestaties van 8 landen vergeleken. De conclusie uit het onderzoek is dat Nederland tot de wereldtop behoort. De Nederlandse logistieke werknemer maakt per uur voor 39 Euro aan toegevoegde waarde. Andere landen lopen wat betreft de productiviteit duidelijk achter op Nederland. Zo zijn Nederlandse logistieke werknemers twee maal zo efficiënt als Britse en drie maal zo efficiënt als Duitse werknemers. Die hoge productiviteit geeft aan dat in de Nederlandse logistiek al relatief veel logistieke werkzaamheden met een hoge toegevoegde waarde worden verricht. De ambitie van logistiek Nederland om de rol als Europese ketenregisseur verder te ontwikkelen lijkt realistisch. Naast de mainport van Europa willen we ook de brainport van Europa zijn, door vanuit Nederland logistieke netwerken te besturen en beheersen.
Toch is er voldoende reden om eens kritisch te zijn over de concurrentiepositie van Nederland. Zo stelt de commissie van Laarhoven dat Nederland sinds 2001 door België, Frankrijk en Duitsland volledig uit de top drie is gestoten. En de geleerden van Nederland Distributieland, universiteiten en TNO zijn het daar helemaal niet mee eens.
Dus het is hoog tijd voor een portie gezond verstand, naast alle wetenschappelijke haute cuisine.
Gezond verstand?
Als je in logistiek werkt kijk je toch met gepaste belangstelling, naar al die vrachtwagens in de dagelijkse file. Is het onze schuld? We willen steeds minder betalen voor onze producten en eisen ruime keuze bij de Jumbo of de Mediamarkt. Daarvoor hebben we mooie logistieke concepten bedacht. Maar staan we wel stil bij de consequenties? Ondernemingen verplaatsen hun productie naar China, Oost-Europese chauffeurs duwen onze jongens van de weg, de werkgelegenheid in Value Added Logistics valt tegen, het werk in magazijnen is zo dom dat we er niemand meer voor krijgen, Schiphol en de autowegen zitten vol en over onze duur betaalde Betuwelijn vliegen straks de containers naar Oost-Europa waar de echte waarde wordt toegevoegd. In schreef eens in het Supply Chain Magazine: ‘het lijkt wel Nederland Pakezelland in plaats van Nederland Distributieland’.
Het is tijd voor een fundamenteel nieuwe aanpak. Is dat Nederland dienstenland? Vergeet het maar. Die sector volgt nog sneller dan andere sectoren de lage lonen (stoel en bureau mee, aansluiting op het mondiale Internet). Het alternatief uit milieuhoek om van Nederland brainport in plaats van mainport te maken is nog slechter doordacht.
De crux zit in een industrieel beleid dat producerende ondernemingen aan onze regio bindt. Dat is de basis voor een gezonde economie. Daf Trucks, Heineken, van Drie Groep, Philips, ASML, KLM Maintenance & Engineering, Sabic en Stork laten zien dat het kan. Maar de vraag is of deze bedrijven hier lang stand kunnen houden. De industrie is steeds meer ‘footloose’. Je pakt een bedrijf in ‘no time’ op met alle productiemiddelen en zet het zo weer ergens anders neer. De industrie ligt onder vuur van vakbonden die hoge eisen stellen. Kortzichtig handelen dat de laatste industrie over de grenzen jaagt. Alhoewel de exorbitante salarissen en bonussen van de bovenbazen ook niet echt motiveren een tandje terug te schakelen.
Polderen?
Toch is het juist het Nederlandse poldermodel dat bijzondere kracht moet geven. De bekende Engelse professor Martin Christopher betoogt dat de concurrentie verschuift van tussen ondernemingen onderling naar tussen logistieke ketens. Samen werken aan het bedenken van producten, het maken van producten en het leveren van die producten. Mijn studenten zeggen: ‘van korrel tot borrel’. Samenspel bepaalt succes of falen. Niet meer die ene onderneming, dat ene schakeltje in de logistieke keten. Ondernemingen moeten niet elkaar beconcurreren, maar samen concurreren. De bloementeelt- en tuinbouw sectoren laten zien dat dat kan. We hebben het duurste gas van de wereld, razend duur personeel en de tuinbouw zit op kostbare grond, toch weet die sector door intensieve samenwerking binnen de sector zich staande te houden als wereldspeler.
Samenwerkingsverbanden met toeleveranciers en afnemers en fabrieken die voor de hele wereld produceren zijn aan de orde van de dag. De mogelijkheden van (informatie- en communicatie) technologie gaat ons denkvermogen te boven. Maar waar gaat het nu echt om? De logistieke keten mag nog zo mooi zijn bedacht, de ICT geavanceerd en de ketenplanning naadloos, maar pakjes in de keten gaan echt pas bewegen als mensen beslissingen nemen. Het bereiken van ketenvoordelen vereist dat die mensen andere, slimmere beslissingen nemen. En dat vraagt om andere vaardigheden! Dat kunt u later in de jaarboek nog eens goed nalezen.
Uw rol als manager!
Nederland Supply Chain land vraagt om managers die kampioen zijn in het winstgevend inrichten van waardeketens. Dit betekent toepassing van business scenario planning: het continu denken in termen van ‘wat als?’. Ook het opzetten van succesvolle allianties is essentieel en het inzetten van ICT voor de planning en besturing van de waardeketen. En uiteindelijk draait het om het daadwerkelijk invoeren van innovaties in de waardeketen. De vraag is of Nederland hier klaar voor is.
Ons land heeft wel duidelijk aanwijsbaar sectoren die kansrijk zijn: voedingsmiddelen, hightech, energietechnologie, farmacie, fijnchemie, onderhoud & reparatie en hoogwaardige machinebouw. Meer moet je niet willen.
Slim samenspel van toeleveranciers, fabrikanten, groothandel, flexpartners, detailhandel, kenniscentra, overheden en natuurlijk logistiek dienstverleners bepaalt succes of falen. De logistieke sector is dan weer een gezonde, winstgevende sector waarin het leuk, of modieus gezegd, ‘sexy’ is om te werken. Kom maar op met dat Nederland Supply Chain Land. Dan weten we over 10 jaar ook of de Amsterdamse Ceres terminal, de Rotterdamse Maasvlakte en de Betuwelijn prima voorbeelden waren van Hollandse durf of dat het megalomane missers van de Nederlandse beton- en asfaltlobby waren die ons veel belastinggeld hebben gekost.
Prof. Dr. Walther Ploos van Amstel is hoogleraar logistiek aan de Nederlandse Defensie Academie in Breda