De levendige binnenstad heeft een verborgen motor: dagelijks rijden duizenden vrachtwagens, bestelwagens en vrachtfietsen heen en weer om winkels te bevoorraden, de horeca van verse producten te voorzien en afval af te voeren. Zonder die logistiek houdt de stad op te functioneren. Het kan toch niet zo zijn dat wonen, ondernemen en bouwen in de binnenstad onmogelijk en onbetaalbaar worden.
De ruimte is op
Maar de ruimte is op. Smalle straten en grachten zijn niet gemaakt voor intensief vrachtverkeer, laad- en losplekken zijn schaars, en bewoners en bezoekers verdienen een binnenstad om in te verblijven; niet alleen om doorheen te rijden. Met de komst van zero-emissiezones verandert het speelveld opnieuw, terwijl lang niet elke ondernemer zomaar kan overstappen op elektrisch vervoer. En pas op voor wensdenken. Als we alle goederen met vrachtfietsen de stad in willen brengen, dan hebben we elke dag 250.000 vrachtfietsen nodig. Zonder zware vrachtwagens gaat het echt niet lukken.
Het echte doel in de stadslogistiek moet zijn: van zero-emissie naar zero-impact. Minder ritten, minder bestelbusjes in woonstraten, meer bundeling en meer veiligheid. Daar zit de winst voor de stad. De uitvoeringsagenda om dat voor elkaar te krijgen is er nooit gekomen. Dit vraagt om een politieke keuze: wie kiest voor een leefbare en vitale binnenstad, moet ook kiezen voor slimme stadslogistiek. Dat is geen technisch detail; dat is een randvoorwaarde.
Waar zijn de Amsterdamse ondernemers nu aan toe?
De vorige coalitie liet de Amsterdamse ondernemers achter met onduidelijkheid over autoluwe plannen, geen concrete plannen voor de uitbreiding van de zero-emissiezone, gedoe rond het Foodcenter, nauwelijks ruimte voor vervoer over water, zonder een programmateam stedelijke logistiek, zonder inzicht in het stadslogistieke vervoer en vooral zonder een concrete uitvoeringsagenda voor stadslogistiek voor segmenten als bouwlogistiek, horeca, winkels, afval en thuislevering. Waar zijn de Amsterdamse ondernemers dan nu aan toe?
Een nieuw coalitieakkoord
Een nieuw coalitieakkoord dat kiest voor een leefbare, bereikbare en vitale binnenstad, moet ook kiezen voor slimme stadslogistiek. Hieronder zeven concrete adviezen.
1. Zet bundeling centraal: niet alleen zero-emissie
De grootste winst voor de stad zit niet in het elektrificeren van elk afzonderlijk bestelbusje, maar in het terugbrengen van het totale aantal ritten. Leg in het coalitieakkoord vast dat bundeling van goederenstromen het uitgangspunt is bij logistieke maatregelen voor met name horeca, retail, bouw en afvalinzameling (circulaire stromen).
Maak en houd in overleg met bedrijven ruimte vrij voor hubs aan de stadsranden en microhubs in de stad voor met name repareren, inleveren en recyclen (en misschien ook pakketjes). Stel een gemeentelijk loket in voor vervoerders en ondernemers die aan de slag willen met duurzame stadslogistiek.
2. Verbreed de zero-emissiezone alleen als het echt no-regret is
De mogelijke uitbreiding van de zero-emissiezone tot de ring A10 creëert juridische procedures en onzekerheid, terwijl ondernemers juist duidelijkheid nodig hebben om te investeren. De klimaatwinst en luchtkwaliteit zijn bovendien beperkt: de grote CO₂-uitstoot zit in het langeafstandstransport, niet in de binnenstad. Dat wordt volop gestimuleerd door de landelijke kilometerheffing en de terugsluisregeling die deze zomer gaan gelden.
Uitbreiding van de zero-emissiezone dreigt ook een ongelijk speelveld te versterken; grote bedrijven profiteren, kleine ondernemers haken af. Uitbreiding is pas no-regret als laadinfrastructuur, groene stroom en betaalbare elektrische voertuigen voor het mkb beschikbaar zijn. Zet ondertussen in op koplopers: zij bewijzen dat elektrisch vervoer wél betaalbaar en betrouwbaar te organiseren is.
3. Bescherm het Food Center Amsterdam als logistieke ruggengraat
Het Food Center bedient meer dan 7.000 horecazaken en speciaalzaken en vertegenwoordigt meer dan een miljard euro aan toegevoegde waarde. Toch dreigt het na twintig jaar stilstand te verdwijnen door bestuurlijke onmacht.
Leg in het coalitieakkoord vast dat de gemeente haar contractuele verplichtingen aan de ondernemers nakomt: terugkeerrecht, eerlijke huurprijs en inspraak bij herontwikkeling. Een voedselstrategie zonder logistieke infrastructuur is een menu zonder keuken.
4. Geef water een vaste rol, maar met realisme
Transport over de grachten heeft voordelen: minder zwaar verkeer, minder schade aan kades en bruggen en minder uitstoot. Maar watertransport is doorgaans (nog) duurder dan wegtransport en werkt alleen bij structurele bundeling.
Bundeling van goederenstromen over water komt niet vanzelf tot stand. Grote partijen kunnen eigen volumes bundelen, maar kleine leveranciers en transporteurs kunnen dit zelden zelfstandig organiseren. Zonder actieve regie blijft de samenwerking uit. De gemeente moet daarom regisserende partijen aanwijzen of faciliteren die de bundeling en distributie coördineren.
Dat vraagt om heldere afspraken over overslaglocaties in en rond de stad, venstertijden en langdurige beleidszekerheid, zodat marktpartijen durven te investeren. Laat bundeling niet alleen over aan de markt, maar maak het een voorwaarde voor toegang tot de binnenstad. Zonder de actieve inzet van de gemeente gaat dit niet lukken.
Verruim de venstertijden op het water zodat logistiek overdag beter uitvoerbaar wordt. Werk een hoofdwaterstructuur uit met heldere regie over wie wanneer mag varen. Beperk de commerciële exploitatie van de grachten en reserveer aanlegplaatsen voor duurzame logistieke functies en klimaatadaptatie.
5. Organiseer samenwerking: stadslogistiek regel je niet vanachter een bureau
De aanpak van de Wallen en Lastagebuurt laat zien dat stadslogistiek samenwerking vereist: vervoerders, ondernemers en gemeente zitten samen aan tafel, met een validatiemoment voordat definitieve besluiten worden genomen. Maak dit de standaard.
Stadslogistiek is simpelweg te complex om vanachter een bureau te regelen. Alleen door samen met vervoerders, ondernemers en bewoners te werken aan praktische oplossingen blijft de binnenstad bereikbaar, leefbaar en vitaal met vervoer over water, bundeling, voldoende laad- en losmogelijkheden, intelligent toegangsbeheer, een strakke stadsregie op basis van data, slimme en veilige vrachtroutes en laadinfrastructuur. Richt een permanent innovatieteam voor stadslogistiek in met vervoerders, verladers, BIZ’en en bewoners.
6. Stadslogistiek als ruggengraat van een weerbare stad
Een weerbare stad staat of valt met haar logistiek. Voedsel, medicijnen, energie en bouwmaterialen moeten ook tijdens crises blijven stromen. Dat vraagt om regie: welke ketens zijn kwetsbaar, welke processen krijgen voorrang bij schaarste en wie is verantwoordelijk?
Het nieuwe coalitieakkoord moet daarom de stadslogistiek expliciet koppelen aan de stedelijke weerbaarheid. Betrek vervoerders en ondernemers bij de crisisplanning, verstevig kritieke bevoorradingsketens en maak afspraken met de veiligheidsregio. Weerbaarheid begint niet bij een crisis, maar bij de keuzes die je nu maakt.
7. Zorg voor voldoende middelen voor beleid en uitvoering
Wissel kennis uit met andere gemeenten via onder meer het DMI-ecosysteem om dubbel werk te voorkomen en consistente regels te creëren voor transportbedrijven die in meerdere gemeenten actief zijn. Stel hiervoor structureel budget beschikbaar in het coalitieakkoord.
Wie kiest voor een vitale, leefbare en bereikbare Amsterdamse binnenstad, kiest ook voor de logistiek die haar draaiend houdt. De rode draad is samenwerking: breng vervoerders, ondernemers en bewoners vroeg aan tafel en werk aan praktische oplossingen.
Amsterdamse ondernemers willen vooruit op duurzaamheid en leefbaarheid, maar zonder stevige coördinatie blijven die ambities kwetsbaar. De stad kan letterlijk stilvallen zonder regie tussen mobiliteit, economie en ruimtelijke ordening. De gemeenteraad moet stedelijke logistiek daarom structureel borgen: met een vaste plek in de organisatie, middelen, expertise en mandaat voor samenwerking met het bedrijfsleven. Ontbreekt die borging, dan lopen ondernemers vast, vallen bouwprojecten stil en grijpen winkels en bewoners mis.
Walther Ploos van Amstel
Lector Stadslogistiek, Hogeschool van Amsterdam